Sáu mẹo đơn giản hạn chế bệnh ung thư xuất hiện nên được hiểu chính xác là sáu nhóm hành động giúp giảm nguy cơ, không phải bảo đảm phòng được mọi ung thư. Tuổi, di truyền và nhiều yếu tố không thể thay đổi vẫn có vai trò; lối sống lành mạnh không thay thế tầm soát hay điều trị.
Ung thư là nhóm nhiều bệnh khác nhau. Một số yếu tố nguy cơ có thể thay đổi như thuốc lá, rượu, thừa cân, ít vận động và phơi nắng; số khác như tuổi hoặc biến thể di truyền không thể kiểm soát. Giảm nguy cơ là tích lũy nhiều lựa chọn tốt theo thời gian.
Không nên đổ lỗi cho người bệnh vì ung thư vẫn có thể xảy ra ở người sống lành mạnh. Mục tiêu của phòng ngừa là hạ xác suất và phát hiện sớm một số bệnh, không tạo cảm giác chắc chắn tuyệt đối.
Thuốc lá là một trong những yếu tố gây ung thư quan trọng nhất, liên quan phổi và nhiều cơ quan khác. Thuốc lá điện tử không phải sản phẩm vô hại; người không hút không nên bắt đầu.
Cai thuốc thường cần kế hoạch, hỗ trợ hành vi và có thể dùng thuốc theo bác sĩ. Tránh khói thuốc trong nhà, xe và nơi làm việc giúp bảo vệ cả gia đình. Giảm số điếu là bước đầu, nhưng mục tiêu tốt nhất là ngừng hoàn toàn.
Ethanol trong bia, rượu vang và rượu mạnh đều liên quan nguy cơ ung thư. Nguy cơ thường tăng theo lượng uống; uống ít hơn tốt hơn về mặt phòng ung thư. Không có loại rượu “tốt cho tim” đủ để xóa nguy cơ ung thư.
Đặt ngày không cồn, chọn ly nhỏ và không dự trữ rượu trong nhà có thể giúp giảm. Người khó kiểm soát lượng uống hoặc có triệu chứng cai cần hỗ trợ y tế, không tự ngừng đột ngột nếu lệ thuộc nặng.
Hoạt động thể lực hỗ trợ sức khỏe chuyển hóa và có liên quan giảm nguy cơ một số ung thư. Bắt đầu bằng đi bộ, đạp xe hoặc việc nhà, tăng dần theo khả năng; thêm tập sức mạnh giúp duy trì cơ.
Cân nặng khỏe mạnh không chỉ là con số BMI mà còn cần vòng eo, bệnh nền và thành phần cơ thể. Tránh giảm cân cấp tốc, thuốc trôi nổi hoặc nhịn ăn kéo dài. Người đang điều trị ung thư cần mục tiêu dinh dưỡng riêng và không nên tự giảm cân.
Tăng rau, trái cây nguyên quả, đậu và ngũ cốc nguyên hạt; chọn cá, trứng, gia cầm hoặc nguồn đạm phù hợp; hạn chế thịt chế biến, đồ uống có đường và thực phẩm siêu chế biến. Không có một “siêu thực phẩm” đơn lẻ ngăn ung thư.
Thực phẩm bổ sung, Fucoidan, nấm hoặc thảo dược chưa được chứng minh thay thế phòng ngừa chuẩn hay điều trị ung thư. Liều cao chất chống oxy hóa có thể tương tác điều trị. Người bệnh nên cung cấp danh sách mọi sản phẩm đang dùng cho bác sĩ.
Một số tác nhân như HPV, viêm gan B, viêm gan C và Helicobacter pylori làm tăng nguy cơ một số ung thư. Tiêm vaccine HPV và viêm gan B theo khuyến cáo, quan hệ tình dục an toàn, không dùng chung kim tiêm và xét nghiệm khi có nguy cơ là các biện pháp quan trọng.
Vaccine không điều trị nhiễm trùng đã có và lịch tiêm phụ thuộc tuổi, tiền sử, tình trạng miễn dịch. Viêm gan C và H. pylori có thể điều trị, nhưng cần xét nghiệm và phác đồ chính thức, không dùng thuốc hoặc thảo dược truyền miệng.
Tầm soát nhằm phát hiện tiền ung thư hoặc ung thư sớm ở người chưa có triệu chứng. Chương trình có thể bao gồm cổ tử cung, vú, đại trực tràng, phổi ở nhóm nguy cơ cao và gan ở một số người có bệnh gan. Không phải xét nghiệm nào cũng phù hợp với tất cả mọi người.
Tuổi bắt đầu, phương pháp và khoảng cách phụ thuộc hướng dẫn quốc gia, tiền sử và nguy cơ cá nhân. Xét nghiệm dấu ấn ung thư tràn lan hoặc chụp toàn thân không thay thế chương trình chuẩn và có thể gây kết quả giả, lo lắng, thủ thuật không cần thiết.
Dù tiêu đề liệt kê sáu mẹo, chống UV là phần xuyên suốt đáng chú ý: tìm bóng râm, mặc áo che, đội mũ và dùng kem chống nắng phù hợp. Không dùng giường tắm nắng và không xem rám nắng là dấu hiệu khỏe mạnh.
Nốt ruồi thay đổi kích thước, màu sắc, bờ không đều, chảy máu hoặc vết loét không lành cần khám da. Kem chống nắng không phải giấy phép ở nắng kéo dài; cần kết hợp nhiều biện pháp.
Tuần một lập kế hoạch bỏ thuốc hoặc giảm phơi nhiễm khói. Tuần hai có ít nhất vài ngày không rượu và chuẩn bị bữa nhiều rau. Tuần ba tăng số phút đi bộ. Tuần bốn kiểm tra lịch vaccine và hỏi cơ sở y tế về tầm soát phù hợp.
Chọn mục tiêu đo được và có người đồng hành. Những bước nhỏ lặp lại nhiều năm có ý nghĩa hơn một đợt detox, thực đơn cực đoan hoặc mua sản phẩm đắt tiền trong thời gian ngắn.
Gia đình có nhiều người mắc cùng loại ung thư, ung thư ở tuổi trẻ, nhiều ung thư trên một người hoặc kiểu bệnh đặc biệt có thể gợi ý hội chứng di truyền. Bác sĩ có thể giới thiệu tư vấn di truyền trước khi xét nghiệm.
Dấu hiệu như chảy máu bất thường, khối u mới, sụt cân không chủ ý, thay đổi đại tiện kéo dài, ho dai dẳng hoặc vết loét không lành cần được khám; không chờ tới lịch tầm soát định kỳ.
Thay đổi sức khỏe hiệu quả thường bắt đầu bằng một việc nhỏ, có thể đo và lặp lại. Hãy xác định hành động cụ thể cho tuần này, chuẩn bị môi trường để dễ thực hiện và ghi nhận phản ứng của cơ thể. Đừng thay đổi quá nhiều thứ cùng lúc vì sẽ khó biết yếu tố nào hữu ích hoặc gây khó chịu.
Đánh giá tiến triển bằng triệu chứng, mức năng lượng, khả năng làm việc và việc duy trì thói quen, không chỉ bằng một con số. Nếu đang có bệnh nền, mang thai, cao tuổi, dùng nhiều thuốc hoặc vừa điều trị, nên điều chỉnh theo hướng dẫn cá nhân. Lời khuyên trên mạng không thể biết đầy đủ xét nghiệm, thuốc và nhu cầu của từng người.
Cảnh giác với sản phẩm hứa hẹn tác dụng nhanh, “thải độc”, chữa tận gốc, thay thuốc hoặc phù hợp cho mọi đối tượng. Hình ảnh trước–sau và lời kể cá nhân không chứng minh hiệu quả. Hãy kiểm tra thành phần, nguồn gốc, liều dùng và hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ khi sản phẩm có nguy cơ tương tác thuốc.
Không tự ngừng thuốc, trì hoãn khám hoặc bỏ tầm soát để thử thực phẩm bổ sung. Khi một triệu chứng mới xuất hiện, kéo dài hoặc nặng dần, việc xác định nguyên nhân quan trọng hơn cố che lấp bằng đồ uống, vitamin hay thảo dược.
Không. Chế độ ăn tổng thể mới quan trọng và không thể bảo đảm phòng bệnh.
Không. Fucoidan không thay thế vaccine, tầm soát, chẩn đoán hay điều trị.
Có, vì tránh thuốc lá, tiêm chủng và bảo vệ da nên bắt đầu sớm; lịch tầm soát tùy tuổi và nguy cơ.
Sáu nhóm hành động đáng ưu tiên là tránh thuốc lá, hạn chế rượu, vận động và kiểm soát cân nặng, ăn cân bằng, phòng nhiễm trùng liên quan ung thư và tầm soát phù hợp. Đây là cách giảm nguy cơ dựa trên bằng chứng, không phải lời hứa phòng bệnh tuyệt đối.
Lưu ý: Nội dung mang tính giáo dục sức khỏe, không thay thế chẩn đoán, điều trị hoặc tư vấn cá nhân của bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng.
Tài liệu tham khảo:NCI – Cancer Causes and Prevention; NCI – Infectious Agents.
